Năm 2025 được đánh giá là một năm có diễn biến thiên tai phức tạp, khốc liệt và bất thường trên phạm vi rộng. Đặc biệt, hai cơn bão lớn liên tiếp vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10 đã gây ra các đợt mưa lũ đặc biệt lớn trên hệ thống sông thuộc địa bàn tỉnh Bắc Ninh…Do ảnh hưởng của bão số 10, nhiều tuyến sông trong khu vực đã lên mức báo động III và trên báo động III. Ngay sau đó, bão số 11 tiếp tục gây mưa lớn kéo dài, tạo nên hình thái thiên tai kép với hiện tượng “bão chồng bão, lũ chồng lũ”. Lũ trên các sông lớn như sông Cầu, sông Thương và sông Cà Lồ đều vượt mức lũ lịch sử.
Tình trạng lũ lớn kéo dài đã gây áp lực rất lớn lên hệ thống đê điều. Trong mùa lũ năm 2025, toàn hệ thống ghi nhận 185 sự cố đê điều ở nhiều mức độ khác nhau. Các tuyến đê chính trên sông Cầu và sông Thương đã phải tổ chức chống tràn trên phạm vi rộng, với tổng chiều dài bị tràn lên tới hơn 26 km. Nhiều vị trí đê điều đứng trước nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng, buộc các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương phải huy động nhân lực, vật tư để xử lý kịp thời.
Trong việc chỉ đạo hộ đê, xử lý sự cố, ứng phó với các đợt mưa lũ lịch sử cho thấy công tác chuẩn bị, đặc biệt là việc đánh giá hiện trạng công trình đê điều và xây dựng phương án hộ đê trước mùa lũ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro và bảo vệ an toàn cho hệ thống đê điều.
Để chủ động phòng, chống lụt bão trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản số 1499/SNNMT-CCTL ngày 27/02/2026 đề nghị UBND các xã, phường có đê chủ trì, phối hợp với Chi cục Thuỷ lợi (các Hạt Quản lý đê), các Công ty TNHH MTV KTCTTL, Trung tâm Thoát nước và Xử lý nước thải và các đơn vị liên quan thực hiện tổng kiểm tra, rà soát, đánh giá hiện trạng hệ thống đê điều trên địa bàn, xác định trọng điểm xung yếu và xây dựng phương án hộ đê, bảo vệ trọng điểm đảm bảo phù hợp với thực tế.
Kiểm tra công trình tại cống xả trạm bơm Lãng Sơn
Nội dung kiểm tra tập trung vào nhiều hạng mục quan trọng. Trước hết là đánh giá cao trình chống lũ của các tuyến đê. Các địa phương phải đối chiếu giữa cao trình đỉnh đê hiện tại với mực nước thiết kế cũng như mực nước lũ lịch sử đã từng xảy ra. Đặc biệt, các đoạn đê đã bị tràn trong đợt lũ năm 2025 cần được đánh giá kỹ lưỡng nhằm xác định mức độ an toàn và khả năng chống lũ trong các tình huống tương tự. Bên cạnh đó, các địa phương cần tiến hành thống kê chi tiết hiện trạng mặt cắt ngang đê, mặt đê, hành lang chân đê và hệ thống cây chắn sóng. Những khu vực có mặt thoáng sông rộng nhưng chưa được trồng tre hoặc cây chắn sóng cần được ghi nhận cụ thể để có giải pháp khắc phục.
Một nội dung quan trọng khác là đánh giá các tồn tại, hư hỏng của thân đê và nền đê. Các hiện tượng như mạch đùn, mạch sủi, thẩm lậu, rò rỉ nước, sạt trượt mái đê, nứt, lún sụt đê đều được kiểm tra, thống kê chi tiết. Ngoài ra, các vị trí có tổ mối chưa được xử lý triệt để, các ao đầm sát chân đê chưa được san lấp hoặc các khu vực có nguy cơ sạt lở ven sông cũng được đưa vào danh sách theo dõi. Song song với việc kiểm tra thân đê, các công trình liên quan như kè, cống qua đê, điếm canh đê và các cửa khẩu đê cũng được rà soát toàn diện. Đặc biệt, các cống mới hoàn thành, cống đang thi công hoặc các cống từng xảy ra sự cố trong các đợt lũ năm 2024 và 2025 cần được đánh giá kỹ để đảm bảo vận hành an toàn khi có lũ lớn.
Cùng với việc đánh giá hiện trạng công trình, các địa phương cũng cần tiến hành tổng kết, đánh giá công tác hộ đê trong năm 2025. Đây là cơ sở quan trọng để rút ra các bài học kinh nghiệm trong công tác chỉ đạo, tổ chức lực lượng và triển khai phương án ứng phó với các tình huống thiên tai phức tạp. Các địa phương cần rà soát việc triển khai phương án hộ đê, công tác bảo vệ các trọng điểm đê điều và việc xử lý các sự cố phát sinh trong mùa lũ. Những vị trí trọng điểm đã được củng cố, nâng cấp trong thời gian qua cũng được tổng hợp, đánh giá hiệu quả. Ngoài ra, kết quả thực hiện các chương trình, dự án nâng cấp đê điều trong giai đoạn 2021-2025 cũng được thống kê nhằm đánh giá mức độ cải thiện năng lực chống lũ của hệ thống đê. Các công trình đang thi công được cập nhật tiến độ, khối lượng thực hiện và dự kiến thời gian hoàn thành để có phương án đảm bảo an toàn trong mùa mưa lũ.
Trên cơ sở kết quả kiểm tra, các địa phương sẽ xác định những vị trí đê điều xung yếu có nguy cơ xảy ra sự cố khi có lũ, bão. Việc xác định trọng điểm phải dựa trên nhiều yếu tố như cao trình đê thấp hơn yêu cầu thiết kế, thân đê yếu, nền đê có nguy cơ đùn sủi, các đoạn đê có mặt thoáng rộng dễ bị sóng đánh hoặc những vị trí dòng chảy ép sát bờ gây sạt lở. Ngoài ra, các vị trí kè ven sông có dấu hiệu hư hỏng, sạt lở hoặc những khu vực lòng sông có hoạt động khai thác cát sỏi cũng được xem xét để đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn đê điều. Đối với các cống qua đê, những công trình đã từng xảy ra sự cố, có dấu hiệu xuống cấp hoặc vận hành chưa ổn định cũng được đưa vào danh sách các điểm cần theo dõi, bảo vệ đặc biệt. Từ các vị trí xung yếu này, các địa phương sẽ lựa chọn những khu vực có mức độ nguy hiểm cao nhất để xác định là trọng điểm đê điều cần ưu tiên bảo vệ trong mùa lũ.
Kiểm tra Cống Đầm K43 đê hữu Thương
Sau khi xác định các trọng điểm xung yếu, các địa phương sẽ xây dựng phương án bảo vệ chi tiết cho từng vị trí. Các phương án phải dự kiến đầy đủ các tình huống có thể xảy ra, kể cả tình huống bất lợi nhất khi lũ lớn vượt tần suất thiết kế. Trong mỗi phương án, cần nêu rõ nguyên nhân có thể dẫn đến sự cố, giải pháp kỹ thuật xử lý, khối lượng vật tư cần thiết, lực lượng tham gia và phương tiện vận chuyển. Đồng thời phải xác định rõ tuyến đường vận chuyển vật tư, thời gian tập kết và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân, đơn vị. Bên cạnh phương án bảo vệ từng trọng điểm, các địa phương cũng phải xây dựng phương án hộ đê cho toàn tuyến nhằm đảm bảo khả năng ứng phó đồng bộ khi xảy ra lũ lớn trên diện rộng.
Một nội dung quan trọng trong công tác chuẩn bị trước mùa lũ là kiểm kê và bố trí vật tư dự trữ phục vụ hộ đê. Các địa phương cần rà soát đầy đủ số lượng, chủng loại và chất lượng vật tư hiện có, đồng thời xây dựng bản đồ phân bố vật tư để thuận tiện cho việc điều động khi xảy ra sự cố. Tại mỗi kho bãi vật tư phải ghi rõ địa điểm, đơn vị quản lý và số điện thoại liên hệ để đảm bảo huy động nhanh chóng khi cần thiết. Công tác chuẩn bị vật tư phải gắn liền với phương án huy động nhân lực và phương tiện vận chuyển nhằm đảm bảo xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.
Theo kế hoạch, các địa phương phải hoàn thành báo cáo đánh giá hiện trạng công trình đê điều, phương án hộ đê, bảo vệ trọng điểm đê điều xung yếu đã được phê duyệt và gửi về Sở Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 30/4/2026. Báo cáo phải kèm theo bản đồ trọng điểm đê, kè, cống; bản đồ vật tư phòng chống lụt bão; cùng với hệ thống ảnh chụp hiện trạng công trình và các vị trí trọng điểm. Sau khi phương án hộ đê được phê duyệt, các địa phương cần nhanh chóng triển khai chuẩn bị trên thực tế, tổ chức kiểm tra và diễn tập để kịp thời phát hiện những thiếu sót, bổ sung và hoàn thiện phương án.
Có thể khẳng định rằng việc kiểm tra, đánh giá hiện trạng công trình đê điều và xây dựng phương án hộ đê trước mùa lũ năm 2026 là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Công tác này không chỉ góp phần nâng cao khả năng chủ động phòng chống thiên tai mà còn bảo đảm an toàn cho hệ thống đê điều, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.
Nguyễn Mến - CCTL
