Thực hiện nhiệm vụ truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2021-2025 và 2026-2030, Báo Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với Cục Quản lý Đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai (QPT) và Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh tổ chức Diễn đàn “Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”.
Diễn đàn được tổ chức nhằm tăng cường năng lực dự báo, thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến, đồng thời nâng cao hiệu quả cảnh báo sớm thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp. Sự kiện là dịp để các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và địa phương chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật các mô hình công nghệ mới, từ đó đề xuất các giải pháp thực tiễn giúp giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sinh kế và đời sống người dân.
Theo ban tổ chức, việc ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại vào dự báo và cảnh báo sớm thiên tai đóng vai trò quyết định trong công tác phòng ngừa, chủ động ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai. Các giải pháp như hệ thống cảm biến IoT đo mưa, mực nước; công nghệ trí tuệ nhân tạo phân tích dữ liệu thời tiết; bản đồ số cảnh báo nguy cơ thiên tai; cùng các công cụ truyền thông số giúp thông tin cảnh báo đến người dân một cách nhanh chóng và chính xác đang ngày càng chứng minh hiệu quả rõ rệt.
Qua diễn đàn cũng nêu một số nội dung như: Phát hiện cảnh báo sạt lở đất nhằm xây dựng khu dân cư an toàn; Cải tiến công nghệ mới trong cảnh báo mưa, lũ trong phòng chống thiên tai; Ứng dụng phần mềm cảnh báo và xây dựng kịch bản di dời dân trước thiên tai…Việc phát hiện và cảnh báo sạt lở đất giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng các khu dân cư an toàn, nhất là tại những vùng địa hình phức tạp hoặc chịu tác động mạnh của mưa lớn. Nhờ hệ thống cảnh báo sớm, chính quyền địa phương có thể chủ động khoanh vùng nguy hiểm, quy hoạch lại nơi ở và kịp thời triển khai các giải pháp phòng ngừa. Song song với đó, cải tiến công nghệ trong cảnh báo mưa, lũ đang trở thành yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao độ chính xác của dự báo, cho phép triển khai ứng phó sớm hơn và giảm thiểu rủi ro cho người dân. Đặc biệt, ứng dụng phần mềm cảnh báo và xây dựng kịch bản di dời dân trước thiên tai là bước tiến quan trọng trong quản lý rủi ro hiện đại, giúp các lực lượng chức năng xác định thời điểm, phạm vi và tuyến di chuyển an toàn khi xảy ra sự cố. Đây là những giải pháp then chốt nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản và tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng trước biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Toàn cảnh diễn đàn
Diễn đàn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phối hợp liên ngành, liên cơ quan và sự tham gia của cộng đồng trong quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng. Bên cạnh việc nâng cao năng lực dự báo của cơ quan chuyên môn, người dân - đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp - cần được trang bị kiến thức, kỹ năng và công cụ tiếp cận thông tin cảnh báo sớm, đặc biệt tại các khu vực thường xuyên chịu tác động của bão, lũ, sạt lở đất.
Thông qua các hoạt động thảo luận, tọa đàm và chia sẻ mô hình thực tiễn, diễn đàn hướng tới mục tiêu thúc đẩy các giải pháp phù hợp, khả thi, ứng dụng hiệu quả tại địa phương, nhất là trong bối cảnh thiên tai có xu hướng gia tăng cả về tần suất và mức độ nguy hiểm. Những kiến nghị, đề xuất từ diễn đàn sẽ được tổng hợp để phục vụ công tác hoạch định chính sách, góp phần nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai trên phạm vi cả nước.
Thiên tai năm 2025 đã gây thiệt hại nặng nề cho tỉnh Bắc Ninh (Thiệt hại về người: 05 người bị chết do mưa, lũ cuốn trôi, sét đánh (xã Mỹ Thái: 02 người; Đồng Kỳ: 01 người; Xuân Lương: 02 người) và 07 người bị thương), thiệt hại về nhà ở, cơ sở hạ tầng, về sản xuất nông nghiệp với tổng giá trị thiệt hại gần 3.000 tỷ đồng. Hiện nay tỉnh vẫn đang tiếp tục triển khai khắc phục, tuy nhiên nhiều nơi vẫn còn khó khăn về kinh phí. Qua hai cơn bão số 10 và số 11, chúng ta thấy rất rõ vai trò sống còn của hệ thống cảnh báo sớm. Những bản tin dự báo mưa lớn, lũ quét, ngập úng được phát đi sớm từ 24 đến 48 giờ đã giúp Bắc Ninh chủ động triển khai lực lượng tại chỗ, chuẩn bị các phương án bảo vệ đê điều, di dời người và tài sản, hướng dẫn người dân ứng phó kịp thời. Nếu không có công tác cảnh báo chính xác và kịp thời thì thiệt hại chắc chắn sẽ rất lớn. Cảnh báo sớm chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với năng lực tiếp nhận của cộng đồng và khả năng hành động của chính quyền cơ sở. Việc tích hợp công nghệ mới - như cảm biến thời gian thực, bản đồ số cảnh báo nguy cơ, hệ thống thông tin nhanh - sẽ giúp chúng ta rút ngắn thời gian phản ứng, đặc biệt trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường.
Đối với việc Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai, được sự quan tâm của tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo triển khai duy trì hệ thống trạm đo mưa tự động, hệ thống đo mực nước theo thời gian thực tại khu vực Bắc Đuống và Nam Đuống. Ngoài ra đang đề xuất, đặt hàng đối với các nhiệm vụ khoa học công nghệ như: (1) Nghiên cứu các giải pháp khoa học kỹ thuật và công nghệ cấp nước sinh hoạt cho dân cư trong thời gian ngập lụt trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; (2) Nghiên cứu, phát triển hệ thống thu thập thông tin đa nguồn, phân tích tự động và truyền thông đa nền tảng thông tin cảnh báo, dự báo thiên tai trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; (3) Nghiên cứu đánh giá không gian thoát lũ các tuyến sông và đề xuất giải pháp nâng cao khả năng phòng, chống lũ trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; (4) Nghiên cứu giải pháp tổng hợp chống úng ngập trong điều kiện biến đổi khí hậu trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tham mưu UBND tỉnh Bắc Ninh đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ trong công tác dự báo, cảnh báo sớm thiên tai, coi đây là giải pháp trọng tâm nhằm giảm thiểu rủi ro và bảo vệ an toàn cho người dân. Hướng tới hoàn thiện hệ thống quan trắc tự động, tăng cường sử dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và bản đồ số để nâng cao chất lượng dự báo mưa, lũ, sạt lở đất. Cùng với đó, các phần mềm cảnh báo nhanh và hệ thống truyền thông đa kênh cần được triển khai sâu rộng tới từng địa phương, bảo đảm thông tin đến người dân kịp thời và chính xác. Bắc Ninh cũng sẽ xây dựng các kịch bản ứng phó chi tiết, cập nhật thường xuyên theo diễn biến khí hậu mới, đồng thời nâng cao năng lực cho lực lượng phòng chống thiên tai cơ sở. Với quyết tâm và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, địa phương và cộng đồng, Bắc Ninh hướng tới mục tiêu xây dựng một tỉnh an toàn, chủ động và thích ứng hiệu quả trước các loại hình thiên tai ngày càng cực đoan.
Nguyễn Mến - CCTL
