Sản lượng vải thiều năm 2026 của tỉnh Bắc Ninh dự báo giảm mạnh, đòi hỏi chủ động sản xuất, giám sát chất lượng và khơi thông xuất khẩu ngay từ đầu vụ.
Vải thiều năm 2026 đang mở ra trong tâm thế khác hẳn những vụ được mùa trước đó. Từ thực tế theo dõi tại các vùng vải trọng điểm đang đặt ra bài toán không thể chờ đến sát vụ mới tính chuyện tiêu thụ, mà phải khởi động từ rất sớm, từ khâu chăm sóc, giám sát dư lượng, quản lý mã số vùng trồng cho tới chuẩn bị đóng gói, bảo quản và kết nối doanh nghiệp xuất khẩu. Đó không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là mệnh lệnh của thị trường trong bối cảnh sản lượng dự báo giảm, tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng chặt và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Hồng Quang (thứ 2 bìa trái) thăm vùng trồng vải thiều khu vực xã Kiên Lao. Ảnh: Phạm Minh.
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh phục vụ buổi làm việc với Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Ban Mai ngày 13/3/2026, năm nay toàn tỉnh chỉ đạo sản xuất 29.800 ha vải thiều, trong đó vải sớm 8.200 ha, chiếm 27,5%; vải chính vụ 21.600 ha, chiếm 72,5%. Những năm bình thường, sản lượng toàn tỉnh đạt khoảng 180.000-200.000 tấn, song riêng năm 2026, do dự báo mất mùa, sản lượng chỉ còn khoảng 100.000 tấn, tương đương khoảng 50% so với năm 2025. Đến ngày 12/3/2026, trà vải thiều chín sớm đang ở giai đoạn ra hoa, đậu quả non, tỷ lệ ra hoa đạt khoảng 60%; vải thiều chính vụ đang giai đoạn ra hoa, tỷ lệ đạt khoảng 50%. Thời gian thu hoạch dự kiến từ ngày 20/5 đến 20/7/2026.
Nhìn từ các chỉ số ban đầu ấy, có thể thấy vụ vải năm nay không chỉ đối mặt nguy cơ hụt sản lượng mà còn đặt ra bài toán cân bằng giữa năng suất và chất lượng. Khi sản lượng giảm, sức ép thường dồn lên giá cả. Nhưng với quả vải xuất khẩu, nhất là vào các thị trường khó tính, giá cao không thể bù được nếu khâu tổ chức sản xuất lỏng lẻo, chất lượng thiếu đồng đều hoặc vi phạm quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Bởi vậy, “kịch bản sớm” cho vụ vải 2026 thực chất là kịch bản giữ uy tín cho cả ngành hàng.
Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu (Global Food) luôn có vải thiều chế biến quanh năm. Ảnh: Phạm Minh.
Điểm tựa quan trọng nhất của vải thiều hiện nay không còn chỉ là diện tích lớn hay thương hiệu truyền thống, mà là khả năng tổ chức sản xuất theo chuỗi, minh bạch và truy xuất được. Năm 2026, tỉnh Bắc Ninh đang quản lý, chỉ đạo sản xuất đối với 241 mã số vùng trồng với tổng diện tích 17.450,35 ha phục vụ xuất khẩu. Trong đó, thị trường Trung Quốc có 127 mã, diện tích 16.196,58 ha; Hoa Kỳ 21 mã, diện tích 250,28 ha; Úc 29 mã, diện tích 386,26 ha; Thái Lan 25 mã, diện tích 290,28 ha. Riêng thị trường Nhật Bản có 39 mã số vùng trồng với diện tích 326,95 ha, sản lượng thường niên khoảng 3.500 tấn, nhưng do mất mùa nên năm nay ước chỉ đạt khoảng 1.500 tấn. Các vùng trồng phục vụ Nhật Bản tập trung tại các xã, phường như Phúc Hòa, Phượng Sơn, Kiên Lao, Chũ, Sơn Hải, Lục Ngạn, Tân Sơn.
Đi cùng vùng trồng là năng lực đóng gói và xử lý sau thu hoạch. Toàn tỉnh hiện quản lý 42 cơ sở đóng gói đã được cấp mã số đủ điều kiện phục vụ xuất khẩu. Trong đó có 1 cơ sở phục vụ thị trường Hoa Kỳ, 38 cơ sở phục vụ Trung Quốc, 1 cơ sở phục vụ Thái Lan, 1 cơ sở phục vụ Úc. Riêng với thị trường Nhật Bản, tỉnh duy trì hoạt động 1 cơ sở xông hơi, khử trùng và đóng gói sản phẩm tại phường Phượng Sơn; đồng thời hằng năm hỗ trợ doanh nghiệp liên kết với 2 cơ sở ngoài tỉnh tại Hải Phòng để bảo đảm yêu cầu về chất lượng, sản lượng và tiến độ đơn hàng. Cách làm này cho thấy tư duy không dừng ở sản xuất nguyên liệu, mà đã tính đến toàn bộ chuỗi xuất khẩu.
Đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường thăm khu chế biến vải thiều của Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu (Global Food). Ảnh. Phạm Minh.
Đáng chú ý khác là chất lượng sản xuất đang được phân tầng rõ hơn. Theo kế hoạch, toàn tỉnh có 17.500 ha sản xuất vải an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP; diện tích GlobalG.A.P được duy trì 235 ha và đang thực hiện cấp mới thêm 20 ha, nâng tổng số lên 255 ha; đồng thời triển khai mô hình sản xuất vải hữu cơ quy mô 10 ha tại phường Phượng Sơn. Tuy nhiên, ở góc độ chứng nhận còn hiệu lực tại thời điểm báo cáo, diện tích VietGAP là 55,6 ha với sản lượng khoảng 500 tấn; GlobalG.A.P là 81 ha với sản lượng khoảng 800 tấn; hữu cơ là 10 ha với sản lượng khoảng 50 tấn. Những con số này cho thấy dư địa mở rộng vùng đạt chuẩn vẫn còn lớn, nhưng nền tảng ban đầu đã hình thành khá rõ.
Ở thôn Bằng Công, xã Kiên Lao, ông Vũ Văn Mến là một trong những nông dân đi trước trên con đường tổ chức sản xuất vải theo tiêu chuẩn cao. Ông là Tổ trưởng Tổ sản xuất vải hữu cơ Đồng Giao 2, gồm 8 hộ với tổng diện tích 10 ha, riêng gia đình anh có 1,5 ha. Vùng trồng này đã được cấp mã số định danh phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Úc, Nhật Bản, ASEAN và EU; đồng thời sản phẩm đạt tiêu chuẩn GlobalGAP và hữu cơ. Ông Mến bắt đầu chuyển đổi từ tháng 7/2021, ban đầu làm theo GlobalGAP một năm rồi chuyển hẳn sang hữu cơ.
Ông Vũ Văn Mến, thôn Bằng Công (xã Kiên Lao), là một trong những nông dân đi trước trên con đường tổ chức sản xuất vải theo tiêu chuẩn cao. Ảnh: Phạm Minh.
Điều đáng nói là người trồng vải hiện nay không chỉ nói chuyện mùa vụ bằng cảm tính, mà bằng những tiêu chuẩn rất cụ thể: nhật ký điện tử, kiểm soát mẫu đất, mẫu nước, giám sát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kỹ thuật tỉa cành, ức chế lộc, giữ vùng sản xuất cách biệt để tránh lây nhiễm chéo. Trong mô hình hữu cơ, ông Mến cho biết hai vợ chồng nhiều khi phải tự đi bắt bọ xít, tỉa gốc cho thông thoáng, sau khi đậu quả tiếp tục bỏ cành lộc để cây tập trung nuôi quả. Canh tác hữu cơ vì thế vất vả hơn, chi phí lớn hơn, sản lượng có thể giảm 15-20% so với trồng truyền thống, nhưng đổi lại là chất lượng, độ an toàn và giá trị thương phẩm cao hơn.
Trao đổi với phóng viên, ông Mến cho biết, năm nay tỷ lệ ra hoa thấp hơn mọi năm, nguyên nhân chủ yếu do thời tiết bất lợi, độ ẩm cao và thiếu những đợt hanh khô, rét sâu cần thiết cho quá trình phân hóa mầm hoa. Tuy vậy, ông vẫn đặt niềm tin vào hướng sản xuất bài bản, lâu dài: “Làm hữu cơ là làm vì sức khỏe người làm, sức khỏe người ăn và làm lâu dài với doanh nghiệp. Mất mùa thì không nên ép giá quá, để khi được mùa doanh nghiệp cũng đồng hành với mình”. Quan điểm ấy mình chứng cho sự chuyển biến rất quan trọng: Nông dân không còn chỉ bán quả vải, mà đang giữ chữ tín cho cả chuỗi hàng hóa.
Kho lạnh của Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu (Global Food) đã sẵn sàng cho vụ vải thiều 2026. Ảnh: Phạm Minh.
Ngày 21/10/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch số 40/KH-SNNMT về sản xuất vải thiều gắn với chương trình bình chọn “vườn vải đẹp” trên địa bàn tỉnh năm 2026; thành lập tổ chỉ đạo sản xuất gồm 21 cán bộ chuyên môn; từ đầu vụ đến nay đã ban hành 5 văn bản hướng dẫn chăm sóc vải thiều; xây dựng bộ tài liệu quy trình, danh mục thuốc bảo vệ thực vật và bố trí kinh phí phân tích 20 mẫu vải trước thu hoạch phục vụ xuất khẩu. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 127/2025/NQ-HĐND ngày 26/12/2025, với mức 5 triệu đồng/ha, tối đa 50 triệu đồng/vùng được chứng nhận VietGAP; 10 triệu đồng/ha, tối đa 100 triệu đồng/vùng được chứng nhận GlobalG.A.P hoặc hữu cơ.
Từ những dữ liệu và thực tế ghi nhận đang đặt vụ vải 2026 vào phép thử cho năng lực tổ chức lại sản xuất của ngành vải thiều. Khi sản lượng dự báo giảm mạnh, chỉ những vùng trồng giữ được kỷ luật kỹ thuật, quản trị được chất lượng và liên kết chặt với doanh nghiệp mới có thể giữ giá trị hàng hóa. Muốn khơi thông xuất khẩu, không còn cách nào khác là vào cuộc từ sớm, từ vườn cây, từ mã số vùng trồng, từ từng lô hàng đạt chuẩn. Vải thiều năm nay có thể không được mùa, nhưng vẫn có thể được giá và giữ thị trường, nếu toàn chuỗi cùng hành động bằng một kịch bản sớm, chặt chẽ và thực chất.
