Trước diễn biến thiên tai ngày càng phức tạp, bất thường và khó lường, tỉnh Bắc Ninh đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều, công trình thủy lợi và ổn định sản xuất, đời sống Nhân dân.
Đầu tư cải tạo, nâng cấp đê điều
Bắc Ninh hiện có hệ thống đê điều tương đối lớn với tổng chiều dài trên 592 km dọc theo 6 con sông chính gồm Thái Bình, Đuống, Cầu, Cà Lồ, Thương, Lục Nam; 276 cống dưới đê; cùng hệ thống công trình thủy lợi gồm 1.405 trạm bơm, 274 hồ chứa nước và trên 12 nghìn km kênh mương. Đây là hạ tầng quan trọng, giữ vai trò then chốt trong công tác phòng, chống lũ lụt, úng ngập và phục vụ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Trong năm 2024, tỉnh chịu ảnh hưởng trực tiếp của cơn bão Yagi; năm 2025 tiếp tục chịu tác động của 04 cơn bão và hoàn lưu sau bão, gây mưa lớn với cường độ và tần suất lớn, vượt lũ lịch sử trong nhiều năm qua. Theo thống kê, các trận lũ có tần suất khoảng 50 năm mới xảy ra một lần, tuy nhiên trên địa bàn tỉnh lại xuất hiện liên tiếp trong hai năm, cho thấy rõ sự bất thường và khó dự báo của thời tiết. Thiên tai đã gây thiệt hại rất lớn về cơ sở hạ tầng và sản xuất nông nghiệp, ước tính năm 2024 trên 5 nghìn tỷ đồng, năm 2025 trên 3 nghìn tỷ đồng.
Thực tiễn ứng phó với các đợt thiên tai vừa qua cũng cho thấy hệ thống đê điều, công trình thủy lợi của tỉnh còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Một số tuyến đê còn nhỏ, hẹp, cao trình chưa đáp ứng yêu cầu chống lũ lịch sử; nhiều kè, cống qua đê được xây dựng từ lâu đã xuống cấp, hư hỏng, chưa đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước. Trên 75% số trạm bơm được xây dựng trước năm 1990, công nghệ lạc hậu, hiệu suất thấp; khu vực thượng nguồn chưa có hồ chứa tham gia cắt lũ. Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho đê điều, thủy lợi còn hạn chế; tình trạng vi phạm pháp luật về đê điều, thủy lợi như lấn chiếm lòng sông, kênh mương vẫn xảy ra tại một số địa phương; việc ứng dụng khoa học công nghệ trong dự báo, cảnh báo thiên tai còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Trước tình hình đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã và đang tích cực tham mưu UBND tỉnh triển khai nhiều giải pháp trọng tâm. Trước mắt, khẩn trương khắc phục các sự cố đê điều, công trình thủy lợi đã xảy ra nhằm phục vụ công tác phòng, chống thiên tai năm 2026. Đến nay, UBND tỉnh đã ban hành 31 quyết định công bố tình huống khẩn cấp; cấp tỉnh và cấp xã ban hành 50 lệnh khẩn cấp xây dựng công trình, với tổng kinh phí khoảng 3.430 tỷ đồng.
Về lâu dài, Sở đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án tu bổ, đầu tư nâng cấp hệ thống công trình đê điều, thủy lợi đến năm 2030, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 35.805 tỷ đồng. Đề án tập trung đánh giá tổng thể hiện trạng, xác định rõ các tồn tại, hạn chế và đề ra các giải pháp đầu tư đồng bộ, trong đó ưu tiên nâng cao cao trình, mở rộng mặt đê các tuyến đê từ cấp III trở lên; cải tạo, nâng cấp các tuyến đê bối; đầu tư nâng cấp kè, cống qua đê, trạm bơm, hồ chứa và hệ thống kênh mương. Quá trình triển khai được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên, trước hết là các công trình đã được công bố tình huống khẩn cấp và các tuyến đê chính.
Cùng với đó, tỉnh tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi sông, lòng sông nhằm tạo không gian thoát lũ theo quy định của Luật Đê điều; siết chặt quản lý hoạt động xây dựng lấn chiếm lòng sông, suối. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, nhất là rừng tự nhiên, rừng phòng hộ khu vực đầu nguồn tiếp tục được chú trọng. Trong kỳ họp HĐND tỉnh gần đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã trình HĐND tỉnh xem xét nâng mức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng tăng gấp 3 lần so với hiện nay.
Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác dự báo, cảnh báo sớm thiên tai nhằm giảm thiểu rủi ro và bảo đảm an toàn cho người dân. Hiện Sở phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ đặt hàng các viện, trường triển khai một số nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, tập trung nghiên cứu không gian thoát lũ các tuyến sông, giải pháp chống úng ngập trong điều kiện biến đổi khí hậu và xây dựng hệ thống thu thập, phân tích, truyền thông thông tin cảnh báo thiên tai đa nguồn, đa nền tảng.
Với sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của Nhân dân, Bắc Ninh từng bước nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng./.
Ngọc Quang
