Thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa. Hàng năm, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường trình Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Quyết định, Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa đã mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần nâng cao đời sống của nhân dân.
I.Kết quả thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa năm 2025:
Ngay sau khi hợp nhất giữa hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh, nay là tỉnh Bắc Ninh UBND tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách phát triển nông nghiệp, trong đó có nội dung chuyển đổi cơ cấu cây trồng như:
+ Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (cũ): Nghị quyết số 26/2023/NQ-HĐND ngày 14/7/2023 của HĐND tỉnh Quy định chính sách hỗ trợ phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang (cũ), giai đoạn 2023-2030; Nghị quyết số 27/2023/NQ-HĐND ngày 14/7/2023 Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 44/2020/NQ-HĐND ngày 09/12/2020 của HĐND tỉnh Bắc Giang Quy định chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, giai đoạn 2021-2025; Đề án Hỗ trợ phát triển cây ăn quả bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, giai đoạn 2021-2025; Nghị quyết số 07/2019/NQ-HĐND ngày 11/7/2019 của Hội đồng nhân dân tỉnh Quy định chính sách, cơ chế đặc thù khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, giai đoạn 2019-2025; Nghị quyết số 25/2023/NQ-HĐND ngày 14/7/2023 của HĐND tỉnh Quy định nội dung và mức chi hỗ trợ sản xuất giống phục vụ phát triển nông, lâm nghiệp, thủy sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2023-2030; Quyết định số 1905/QĐ-UBND ngày 29/11/2024 của UBND tỉnh Bắc Giang về Ban hành danh mục các loại cây trồng lâu năm được chuyển đổi trên đất trồng lúa còn lại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
+ Trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh (cũ): Quyết định số 162/QĐ-UBND, ngày 11/5/2021 của UBND tỉnh về việc phê duyệt đề án “Chuyển đổi diện tích sản xuất lúa kém hiệu quả sang sản xuất các sản phẩm nông nghiệp, thủy sản có giá trị kinh tế cao tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030”, Văn bản số 4606/UBND-NN, ngày 26/11/2024 của UBND tỉnh về việc triển khai Nghị định số 112/2024/NĐ-CP ngày 11/9/2024 của Chính phủ quy định chi tiết về đất trồng lúa; Sở Nông nghiệp và PTNT ban hành Kế hoạch số 1113/KH-SNN-TTBVTV, ngày 05/8/2021 của triển khai thực hiện Đề án, Văn bản số 341/SNN-TTBVTV, ngày 11/3/2024 về việc triển khai Đề án chuyển đổi diện tích sản xuất lúa kém hiệu quả giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030 và các văn bản chỉ đạo, đôn đốc triển khai thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa. Thực hiện tốt chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, chương trình OCOP và ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh theo Nghị quyết số 07/2022/NQ-HĐND, ngày 7/7/2022, Nghị quyết số 16/2024/NQ-HĐND, ngày 11/12/2024 của HĐND tỉnh trong đó tập trung hỗ trợ phát triển vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, mở rộng diện tích sản xuất cây trồng an toàn có năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế cao; chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa, sản xuất trồng trọt hữu cơ; đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ cao gắn với tiêu thụ và xây dựng thương hiệu, tạo động lực khuyến khích nông dân thực hiện; UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành Quyết định số 487/QĐ-UBND ngày13/6/2025 Quy định loại cây trồng lâu năm được chuyển đổi trên đất trồng lúa,...
Bên cạnh đó, việc xử lý các trường hợp vi phạm cũng được UBND tỉnh chỉ đạo quyết liệt, trong đó có lồng ghép nội dung chuyển đổi cơ cấu cây trồng như: Chỉ thị số 19-CT/TU ngày 11/6/2019 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Giang (cũ) về việc tăng cường kiểm tra, thanh tra để xử lý các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai (sau đây gọi tắt là Chỉ thị số 19); Kết luận số 120-KL/TU ngày 08 tháng 8 năm 2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Công văn số 4247/UBND-TN ngày 20 tháng 8 năm 2021 của UBND tỉnh Bắc Giang cũ về việc tập trung đẩy mạnh tổ chức thực hiện Chỉ thị số 19-CT/TU (sau đây gọi tắt là Kết luận số 120); Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) ban hành Công văn số 4247/UBND-TN ngày 20/8/2021 về việc tập trung đẩy mạnh tổ chức thực hiện Chỉ thị số 19-CT/TU ngày 11/6/2019 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy; UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Tư pháp, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Sổ tay hướng dẫn xử lý vi phạm về đất đai, xây dựng; hướng dẫn phân loại, xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai và hướng dẫn xử lý trường hợp tự ý chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa.
Chi cục đã tham mưu cho Sở, cùng với các địa phương đã ban hành Kế hoạch sản xuất và nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ trồng lúa sang trồng cây hàng năm, cây lâu năm hoặc trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản đảm bảo công khai, minh bạch và khai thác tốt lợi thế về đất đai, đa dạng hoá sản phẩm nông nghiệp, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung với quy mô lớn giúp cho việc tổ chức sản xuất có hiệu quả.
Về công tác xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa
Thực hiện Nghị định số 112/2024/NĐ-CP ngày 11/9/2024 của Chính phủ quy định chi tiết về đất trồng lúa; Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tham mưu cho Sở Nông nghiệp và Môi trường trình UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1448/QĐ-UBND, ngày 13/11/2025 về Ban hành Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Về công tác thực hiện đăng ký thủ tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa của địa phương
Việc đăng ký thủ tục chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa được triển khai đảm bảo theo các quy định tại Nghị định số 112/2024/NĐ-CP ngày 11/9/2024 của chính phủ về Quy định chi tiết về đất trồng lúa; Nghị định số 226/2025/NĐ-CP ngày 15/8/2025 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai.
Các địa phương đã triển khai đăng ký, kê khai chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa cơ bản đi vào nề nếp, đảm bảo quy định, nhất là đối với những diện tích chuyển đổi sang trồng cây lâu năm và trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thủy sản, các dự án sản xuất rau, hoa ứng dụng công nghệ cao tập trung.
Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã chỉ đạo các phòng chuyên môn bám sát địa bàn thường xuyên kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện các công tác quản lý đất lúa trên địa bàn thực tế cho thấy cơ bản các huyện (cũ) đã ban hành kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa đến từng xã để thực hiện, đồng thời ban hành các văn bản chỉ đạo về việc tăng cường quản lý, chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa. Đồng thời thường xuyên theo dõi, kiểm tra các mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa. Đến nay, chưa phát hiện trường hợp nào thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa vi phạm đến mức phải xử lý theo quy định pháp luật.
Năm 2025, toàn tỉnh chuyển đổi được 477,88 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang sản xuất các cây trồng, sản phẩm thủy sản có giá trị kinh tế cao hơn. Trong đó: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa sang trồng cây hàng năm tổng diện tích chuyển đổi năm 2025 là 415,32 ha (trong đó: 250,78 ha đất chuyên trồng lúa; 164,54 ha đất trồng lúa còn lại). Cây trồng được chuyển đổi chủ yếu là: Lạc, ngô, rau đậu các loại,… Diện tích chuyển đổi đảm bảo theo kế hoạch và không có diện tích phát sinh ngoài. Bước đầu cho thấy việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả đã góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng thu nhập cho người sản xuất, đặc biệt là các mô hình sản xuất rau, hoa trong nhà màng, nhà kính ứng dụng công nghệ cao cho giá trị cao hơn hàng trăm triệu đồng so với trồng lúa, điển hình như: mô hình sản xuất khoai tây với tổng diện tích trên 1.000 ha, cho giá trị đạt trên 150 triệu đồng/ha/vụ; mô hình sản xuất rau cần của HTXNN Hoàng Lương, xã Hoàng Vân có liên kết bao tiêu sản phẩm với nông dân cho thu nhập trung bình đạt trên 250 triệu đồng/ha/vụ; Mô hình sản xuất ngô ngọt tập trung cho thu nhập trên 150 triệu đồng/ha/vụ; mô hình sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP của hợp tác xã rau sạch Yên Dũng tại phường Cảnh Thụy, sản phẩm chủ yếu cung cấp cho các công ty, trường học, siêu thị, chuỗi nhà hàng sạch tại TP Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh... cho doanh thu trên bình quân trên 250 triệu đồng/ha/vụ.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa sang trồng cây lâu năm
Tổng diện tích chuyển đổi năm 2025 là 53,94 ha trên đất trồng lúa còn lại. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả như: táo, ổi, na, vải thiều, mít… đã đem lại hiệu quả kinh tế cao; hiệu quả kinh tế của việc chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng cây ăn quả cao gấp 8-10 lần so với trồng lúa. Một số mô hình chuyển đổi tiểu biểu như: mô hình chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng táo tại xã Lục Ngạn, cho giá trị trên 550 triệu đồng/ha; mô hình chuyển đổi sang trồng ổi Đài Loan tại xã Phúc Hòa, cho giá trị đạt trên 800 triệu đồng/ha/năm; Mô hình chuyển đổi sang trồng nhãn tại xã Lục Sơn, cho giá trị đạt trên 700 triệu đồng/ha/năm…
Chuyển đổi từ đất trồng lúa sang trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản tổng diện tích chuyển đổi năm 2025 là 8,62 ha (trong đó: 4,38 ha đất chuyên trồng lúa; 4,24 ha đất trồng lúa còn lại). Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ trồng lúa sang trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn 3-4 lần so với chuyên canh lúa. Việc trồng lúa kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản giúp tăng thu nhập, góp phần cải thiện đời sống của người dân, giảm việc sử dụng thuốc BVTV, bảo vệ môi trường… các mô hình tập trung tại các xã, phường Yên Dũng, Lục Nam, Lạng Giang, Việt Yên, Lương Tài, Gia Bình...
II.Một số giải pháp trọng tâm trong thời gian tới:
Tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo thực hiện các chủ trương, chính sách của nhà nước, nhất là việc thực hiện Luật Trồng trọt, Nghị định số 112/2024/NĐ-CP ngày 11/9/2024 của Chính phủ, Quyết định số 1448/QĐ-UBND ngày 13/11/2025 của UBND tỉnh về Ban hành Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Thường xuyên đưa ra những giải pháp thực hiện hiệu quả vào chương trình công tác hàng tháng, hàng năm,...
Phối hợp với các địa phương tham mưu rà soát, điều chỉnh, bổ sung kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị kinh tế cao trên đất trồng lúa kém hiệu quả hàng năm phù hợp thực tế để báo cáo UBND tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Phối hợp với các cơ quan chuyên môn thường xuyên kiểm tra, giám sát việc chuyển đổi trên đất trồng lúa đảm bảo thực hiện đúng các quy định của nhà nước. Trên cơ sở đó điều chỉnh bổ sung kế hoạch, tham mưu đề xuất những giải pháp thực hiện cụ thể trong sản xuất lúa và cây trồng khác hàng vụ, hàng năm và cả giai đoạn phù hợp với tình hình sử dụng đất.
Thường xuyên bám sát cơ sở, đôn đốc việc triển khai thực hiện để đảm bảo kế hoạch đã ban hành, nghiên cứu, tham mưu các cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi cây trồng trên đất trồng lúa kém hiệu quả, đẩy mạnh tập huấn, tuyên truyền phổ biến các chủ trương, chính sách, tuyên truyền rộng rãi về mục đích, ý nghĩa, hiệu quả và các quy định đối với việc chuyển đổi trên đất trồng lúa để người dân biết và thực hiện; chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho cán bộ, người sản xuất trong vùng chuyển đổi trên đất trồng lúa, tập huấn lồng ghép gắn với nhiệm vụ chuyên môn cho nông dân sản xuất trồng trọt trên địa bàn tỉnh, hàng năm xây dựng từ 1-2 mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ đất trồng lúa sang trồng cây hàng năm, cây lâu năm có giá trị kinh tế cao gắn với chuỗi liên kết giá trị, sản xuất an toàn, bảo vệ môi trường, đồng thời đánh giá tổng kết nhân rộng mô hình có hiệu quả trên phạm vi toàn tỉnh.
Thành Ninh - Chi cục Trồng trọt và BVTV
