Trước những diễn biến ngày càng phức tạp của thời tiết, thiên tai và yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống đê điều trong mùa mưa lũ, Chi cục Thuỷ lợi đã tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh ban hành tờ trình số 853/TTr-SNNMT ngày 03/7/2026 và hoàn thiện hồ sơ, trình UBND tỉnh phê duyệt Phương án bảo vệ các trọng điểm đê điều xung yếu năm 2026. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm chủ động phòng ngừa, ứng phó và xử lý kịp thời các sự cố đê điều, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh.
Việc xây dựng phương án được thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật Đê điều, Luật Phòng, chống thiên tai, các thông tư hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời bám sát chỉ đạo của Bộ về công tác bảo đảm an toàn công trình đê điều, thủy lợi trong mùa mưa, lũ năm 2026. Các phương án được xây dựng từ thực tiễn hiện trạng công trình, kết quả kiểm tra, đánh giá các tuyến đê, cống dưới đê và các vị trí tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố trong điều kiện mưa lũ lớn.
Qua rà soát, đánh giá hiện trạng các công trình phòng, chống lũ trên địa bàn, Bắc Ninh xác định 10 trọng điểm đê điều xung yếu cấp tỉnh cần tập trung bảo vệ trong năm 2026. Trong đó có 8 trọng điểm do UBND các xã, phường quản lý và 2 trọng điểm thuộc phạm vi quản lý của các Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Nam Sông Thương và Bắc Sông Thương.
Các trọng điểm được xác định trên nhiều tuyến đê quan trọng của tỉnh như đê hữu Đuống, đê tả Cầu, đê hữu Thương, đê hữu Cà Lồ, đê tả Thương cùng một số cống qua đê và công trình thủy lợi trọng yếu. Đây là những vị trí đã từng xảy ra sự cố hoặc có nguy cơ cao phát sinh các hiện tượng sạt lở, thẩm lậu, đùn sủi, tràn đê, hư hỏng công trình khi xuất hiện các đợt mưa lớn kéo dài kết hợp lũ trên các hệ thống sông.
Trong số các trọng điểm được xây dựng phương án bảo vệ, đáng chú ý là khu vực từ K55+000 đến K59+100 đê hữu Đuống thuộc xã Cao Đức với nguy cơ sạt lở mái đê phía sông do sóng lớn tác động khi mực nước sông Đuống dâng cao; đoạn K0+000 đến K12+700 đê tả Cầu thuộc xã Hợp Thịnh có nguy cơ sạt trượt mái đê phía đồng, xuất hiện đùn, sủi và tràn cục bộ; đoạn K0+000 đến K8+500 đê hữu Thương thuộc xã Phúc Hòa có khả năng xảy ra tình trạng nước lũ vượt mức thiết kế gây tràn mặt đê.
Bên cạnh đó, nhiều công trình cống dưới đê cũng được xác định là trọng điểm cần theo dõi đặc biệt như cống tiêu Đức Mại, cống Trạm bơm Đức Mại, cống Long Phương, cống xả Trạm bơm Văn Sơn và khu vực cống lấy nước Trạm bơm Cẩm Bào đang trong quá trình thi công. Đây là những vị trí có nguy cơ phát sinh sự cố thấm, rò rỉ, kênh kẹt cửa van hoặc ảnh hưởng đến an toàn công trình trong điều kiện mưa lũ lớn.
Để chủ động ứng phó, các phương án đều xây dựng chi tiết các tình huống giả định có thể xảy ra trên từng tuyến đê, từng công trình cụ thể. Các kịch bản được xây dựng trên cơ sở diễn biến mực nước lũ, điều kiện vận hành công trình và những sự cố đã từng xảy ra trong thực tế. Trên cơ sở đó, các giải pháp kỹ thuật xử lý được xác định cụ thể, sát với điều kiện địa hình, đặc điểm công trình và khả năng huy động lực lượng của từng địa phương.
Đối với các sự cố sạt lở mái đê phía sông, phương án tập trung gia cố mái đê bằng phên chống sóng, bạt chống sóng, bao tải đất hoặc đá, đồng thời đắp con trạch chống tràn khi cần thiết. Đối với các hiện tượng đùn, sủi, thẩm lậu, các đơn vị sẽ triển khai xử lý bằng biện pháp tầng lọc ngược, gia cố chân sạt, kiểm soát chặt chẽ các điểm phát sinh sự cố nhằm ngăn chặn nguy cơ phát triển thành sự cố lớn. Trong trường hợp xảy ra tràn đê, lực lượng tại chỗ sẽ khẩn trương đắp con trạch chống tràn, ưu tiên xử lý các vị trí thấp cục bộ theo phương châm “xử lý giờ đầu” để hạn chế thiệt hại.
Đối với các công trình cống qua đê, các phương án tập trung vào việc xử lý các tình huống như kênh, kẹt cửa van, rò rỉ qua cánh cống, thấm qua mang cống hoặc sự cố công trình xả của các trạm bơm. Nhiều giải pháp kỹ thuật đã được chuẩn bị như sử dụng tàu kéo, máy xúc, cần cẩu để vận hành khẩn cấp cửa van; hoành triệt cửa cống bằng bao tải đất; gia cố bằng đê quai đất, rọ đá, bạt chống xói và các vật liệu chuyên dụng khác nhằm bảo đảm an toàn công trình.
Một trong những nội dung quan trọng của phương án là việc chuẩn bị đầy đủ vật tư, phương tiện, thiết bị và nhân lực phục vụ công tác hộ đê. Theo tổng hợp, các địa phương và đơn vị đã xây dựng kế hoạch huy động hàng chục nghìn mét khối đất đắp, hàng trăm nghìn bao tải, hàng nghìn cọc tre, cùng nhiều loại vật tư thiết yếu như đá hộc, đá dăm, cát, bạt chống thấm, rọ thép, dây cáp và các thiết bị cơ giới phục vụ xử lý sự cố.
Song song với đó, hàng trăm phương tiện cơ giới như ô tô vận chuyển, máy xúc, máy phát điện, cần cẩu, tàu kéo và các thiết bị chuyên dụng khác cũng được đưa vào phương án sẵn sàng huy động khi có tình huống xảy ra. Các đơn vị quản lý công trình, chính quyền địa phương và lực lượng phòng thủ dân sự đã xây dựng phương án điều động nhân lực với tổng số hàng chục nghìn người, bao gồm lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai, dân quân tự vệ, lực lượng tuần tra canh gác đê, cán bộ kỹ thuật, lực lượng cơ giới và các lực lượng hỗ trợ khác.
Đặc biệt, các phương án đều quán triệt thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ” gồm chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, vật tư tại chỗ và hậu cần tại chỗ; đồng thời đề cao nguyên tắc “xử lý giờ đầu” nhằm kịp thời xử lý các sự cố ngay từ khi mới phát sinh.
Sau khi phương án được UBND tỉnh phê duyệt, các địa phương, đơn vị quản lý công trình thủy lợi và các cơ quan liên quan sẽ tổ chức công bố, triển khai thực hiện đồng bộ các phương án; thường xuyên kiểm tra hiện trạng công trình, bổ sung vật tư dự trữ, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện và tổ chức diễn tập, luyện tập các tình huống xử lý sự cố khi cần thiết.
Việc xây dựng và triển khai các phương án bảo vệ trọng điểm đê điều xung yếu năm 2026 thể hiện quyết tâm trong việc chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với thiên tai, bảo đảm an toàn hệ thống đê điều, công trình thủy lợi và ổn định đời sống của Nhân dân trong mùa mưa bão.
Nguyễn Mến - CCTL
